4 aşamalı e-devlet modeli (Layne ve Lee)

4 aşamalı e-devlet modeli (Layne ve Lee)

Layne ve Lee çalışmalarında e devletin 4 farklı aşamadan oluştuğunu belirmektedir. Bunlar;

  1. Katalog,
  2. İşlem,
  3. Dikey Bütünleşme ve
  4. Yatay Bütünleşme

Katalog Aşaması:

Bu aşamada devlet kurumları medya, vatandaşlar, teknoloji okur-yazarı çalışanlar ve diğer paydaşların baskısı ile birer web sitesi oluşturmuştur.  Özel sektöre web üzerinden ulaşabilen paydaşlar ve vatandaşlar, aynı imkânı devletten de beklemiştir. Böylece hem hizmeti sunan kurum, hem paydaşlar hem de vatandaşlar zaman, para, emek ve maliyet açısından fayda sağlayacaktır. Katalog aşamasında web üzerinde görünür hale gelen devlet kurumlarının verdikleri en ileri düzey hizmet elektronik doküman ve form indirmeden ibarettir. Bu sayede vatandaşlar önceden hazırladıkları form ve dokümanlarla kamu kurumlarına başvurabilmektedirler.

Bu aşamanın temel işlevleri bilgi sunumu ve resmi etkileşim düzeyinde kalır. Ancak kamu kurumları e-mail yoluyla gelen soru ve taleplere cevap verecek, işlemleri takip edecek kişilerin belirlenmesi gibi sorunlarla karşılaşır.

İşlem Aşaması:

İşlem aşamasına geçiş, internetin sağladığı imkânları fark eden kamu çalışanı ve paydaşların fikir ve çabalarıyla olmuştur. Vatandaşın kamu kurumuna giderek ve kâğıt üzerinde yaptığı bazı işlemlerin bu aşamada internet kanalıyla yapılmaya başlandığını görüyoruz. Araç tescili, trafik cezaları ve vergilerin ödenmesi gibi. Bu aşama bir yandan demokratik katılım bağlamında da yeni kanal ve imkânlar kazandırmıştır.

İşlem aşaması aynı zamanda yeni örgütsel ve teknik yatırımları da gerektirmiştir. Bir yandan çevrimiçi işlemleri takip edecek uzman ve yetişmiş personel ihtiyacı ve daha önce klasik usullerle yapılan iş ve işlemlerin kümelenmesi şeklinde bir yarı entegrasyonu, diğer yandan gerekli yasal ve teknik altyapını oluşturulması, daha da önemlisi güvenlik sorununun çözümü gibi önemli sorun ve gelişim görevleri de bu aşamada ortaya çıkmıştır.

Dikey Bütünleşme Aşaması:

Bu aşama, e-devlet hizmetlerinin dönüşümü aşamasıdır. Elektronik ticaretin süreç ve ürünler noktasında özel sektörü ve toplumu dönüştürmesi gibi e-devlet uygulamaları da devletin yeniden kavramsallaştırılmasının önünü açmıştır. E-devlet uygulamalarının gereği gibi kullanılması teknolojik gelişmelerin örgütsel gelişmelerle desteklenmesi ile mümkündür. Bu bağlamda, devletin farklı kademe ve kurumlarınca yürütülen benzer ve/veya tamamlayıcı işlemlerin farklı noktalar yerine tek noktadan gerçekleştirilmesi, e-devlet hizmetlerinden yararlanan vatandaş ve paydaşların artan talep ve beklentilerini karşılamak için gerekli hale gelmiştir. Farklı işlem kademelerindeki kurumları bir arada ve aynı platformda ulaşılır kılmak gibi işlemleri kolaylaştıracak birleştirme ve entegrasyonların bu aşamada gerçekleştirilmesi beklenir. Örneğin, Yüksek Lisans başvuru yapan bir öğrencinin T.C. Kimlik no gibi gerekli kişisel bilgileri girdikten sonra, son girdiği veya kullanmak istediği ALES sınavının yıl ve dönemini seçtiğinde puanlarının otomatik olarak başvuru sisteminde görünmesi güzel bir dikey bütünleşme örneği idi. Tabi, aynı şey giderek kişinin vatandaşlık nosu ile eğitim bilgilerinin (mezun olduğu üniversite, fakülte, bölüm, mezuniyet tarihi, diploma notu v.s.) de sistemde görünmesi noktasına gelirse daha güzel olur (diyerek hemen bir beklenti ifade edeyim).

Dikey bütünleşme aşamasında farklı kurumların sistemleri arasındaki iletişimin sağlanması, eşbiçimli olup olmama, karşılıklı güven gibi sorunlar karşımıza çıkar.

Yatay Bütünleşme Aşaması:

Teknolojinin getirdiği imkanlardan tam olarak yararlanma ancak kurumlar arası duvarların kaldırılıp yatay bütünleşmenin sağlanması ile mümkündür. Çoğu durumda vatandaşın bir hizmetten faydalanabilmesi için birden fazla kurumun işbirliği gerekir. Vergilendirmeden, sosyal yardım almaya kadar bir çok hizmet için en az iki farklı kurum ilgilidir ve dolayısıyla en az iki farklı kurumun datalarının ve ulaşım kanallarının tek platformdan ve eşbiçimli olarak ulaşılabilir olması gerekir. Örneğin emlak vergisini online olarak yatırmak için hem belediyenin hem de vergi dairesinin tek noktadan ulaşılabilir olması gerekir. Örneğin çocuğunuz için bursluluk sınav başvurusu yapmak ve burs almak istediğinizde hem çalıştığınız kurum, hem çocuğunuzun okuduğu okul, hem MEB’in ilgili birimine tek noktadan ulaşabilmeniz gerekir. Bu türden bir yatay bütünleşmenin hem vatandaşa, hem kurumlar arası iletişim ve işbirliğine, hem kurumların diğer paydaşlarına sağlayacağı kolaylıklar tartışılmazdır.

Hedef bu dördüncü aşamaya geçmek olmakla birlikte, yatay bütünleşmenin önünde bilgi sakınımı (bilgi güvenliği), böylesi bir sistemin kurulup geliştirilmesiyle ilgili (yazılımsal ve teknik) güçlükler, farklı kurumların bürokratik yapılarından kaynaklanan bürokratik direncin aşılmasının güçlüğü gibi ciddi engeller ve güçlükler vardır.

Bürokratik engeller ile yetişmiş teknik personel eksikliğine şu örneği verebiliriz: Maliye Bakanlığı’nın Döner Sermayeli Kurumların muhasebe kayıtlarını tutmak ve işlemlerini gerçekleştirmek için gerçekleştirdiği sistemlerin en son versiyonu olan DMİS ile ilgili özellikle Sağlık Bakanlığı’nın birimlerinde büyük bir direnç ve tepki ortaya konulmuş ve sonuçta Sağlık Bakanlığı’nın ilgili birimlerinde DMİS’e geçiş ertelenip eski sisteme (TDMS) devam edilmesine karar verilmiştir.

Bu konuyla ilgili yorumunuzu yazın