Davranışlar Üzerindeki Sosyal Etkiler

/ 11 Nisan 2018 / / yorumsuz

Davranışlar Üzerindeki Sosyal Etkiler

Sosyal Etkiler:

  • İnsanın bir davranışı yapıp yapmamaya veya ne şekilde yapacağına karar verirken ortamda bulunan diğer insanların varlığından etkilenmesine sosyal etki denir. Sosyal etkilerin yönlendirmesi ve şekillendirmesiyle ortaya çıkan davranışlara da sosyal davranış denir.
  • Örneğin, karnı acıkan kişinin arkadaşlarıyla birlikte olması durumunda: – Erteleyebilir, – Daha nazik tavırlarla yiyebilir gibi…

Sosyal Etki ve Uyma Davranışı

  • Sosyal etki sonucunda birey sadece sosyal davranışlarda bulunmaz, aynı zamanda içinde bulunduğu, üyesi olduğu grubun normlarına, istek ve beklentilerine uygun şekilde davranmayı da öğrenir. İşte bireyin duygu, düşünce ve davranışlarını içinde yer aldığı gruba göre düzenlemesine, grubun norm ve beklentilerine uygun şekilde davranmaya başlamasına uyma davranışı denir.

Uyma Davranışının Çeşitleri

  • Uyma davranışının üç farklı şekilde ortaya çıktığı görülür:

a) İtaat (Boyun Eğme):

  • Bireyin grup baskısına boyun eğerek grup normlarına uygun şekilde davranmasıdır. Bu baskı alay edilmek, hor görülmek veya dışlama tehdidi şeklinde olabilir. Grup kendisinden farklı davranma eğilimi gösteren kişiye karşı hoş görü göstermez, zor işleri ve en kötü yerleri o kişiye verir. Sonuçta birey için grup normlara uymak veya dışlanmak gibi iki seçenek kalır. Grup ise bireye dışlama (ceza) veya uyum göstermesi halinde kabul edilme (ödül) gibi iki farklı seçenek sunar.

b) Özdeşleşme:

  • Bireyin grup içindeki model oluşturan bir kişi ile özdeşim kurması ve onu taklit etmesi yoluyla uyum davranışı göstermesidir.

c)Benimseme:

  • Bireyin grup normlarının doğruluğuna ikna olup benimseyerek uyum göstermesidir.




Sosyal Psikoloji

  • Kökenleri daha eskiye dayandırılabilmekle birlikte sosyal psikolojinin bir bilim dalı haline gelmesi 20. yüzyıl başlarında olmuş ve II. Dünya Savaşı sonrasında yapılan çalışmalarla gelişmiştir. Türkiye’de sosyal psikoloji öncelikle 1950’li yıllardan itibaren batıdan yapılan çevirilerle olmuş ve 1980 sonrasında özgün çalışmalar yapılmaya başlanmıştır.
  • Sosyal psikoloji alanında dünya çapında tanınan ilk bilim adamlarından birisi, çalışmalarını Amerika’da yapmış olan Muzaffer Şerif’tir.

Sosyal Psikolojide Temel Kavramlar ve Süreçler

  • Sosyal psikolojide, sosyolojide de incelenen sosyal statü, sosyal rol, sosyal değer ve sosyal norm kavramlarının önemli olduğu görülür. Bu kavramlar bireyin toplumdan ve içinde yaşamını sürdürdüğü sosyal gruplardan nasıl etkilendiğini açıklamada önemlidir.

Sosyal Statü – Sosyal Rol

  • Bireyin toplumsal gruplar içinde işgal ettiği yer ya da konuma sosyal statü, bu statüden kaynaklanan görev ve sorumlulukları yerine getirmesi ise sosyal rol denir. Statü bireyin kim olduğunu, rol ise ne yapacağını belirler.
  • Örneğin, bir ailede anne, baba ya da çocuk olabilirsiniz, buna göre çocuk iseniz sizden beklenen davranışlar farklıdır, anne ya da baba iseniz sizden beklenen davranışlar farklıdır.

Sosyal Değer – Sosyal Norm

  • Toplumsal davranışlarda etkili olan kural ve nesnelerde somut ifadesini bulan soyut ilke ve kavramlardır. Sosyal değerler sosyal normlara kaynaklık eder. Sosyal normlar, sosyal değerlerden kaynaklanan ve bireyin toplum içinde neleri yapıp neleri yapmaması gerektiğini gösteren kurallardır. Yazılı (yasa, yönetmelik…) veya sözlü (gelenek, görenek…) olabilir.

Sosyal Grup

Belirli bir amaç için işbirliği yapan, aralarında statü ve rol dağılımı olan, belirli bir etkileşim bulunan bireylerden oluşan ve belirli bir devamlılık gösteren insan topluluğudur.

Davranışlar Üzerindeki Sosyal Etkiler Konu Testii için tıklayın!

  • Her grubun kendine özgü bir amacı vardır.
  • Gruplar bireylerin tek başlarına karşılayamayacakları gereksinimleri karşılarlar.
  • Ait olma güdüsünü doyurur.
  • Bireyin toplumsallaşmasını sağlar.
  • İş bölümünü gerçekleştirir.
  • Statü ve rol kazandırır.
  • Norm ve değerler sayesinde toplumsal kontrol sağlanır.

Sosyal Grubun Davranışlara Etkisi

Grubun Bireye Normatif Etkisi

  • Bireyler grup içerisindeyken yalnız olduklarından farklı davranır. Bunda özellikle grup normlarının etkisi gözlenir. Bu nedenle bu duruma grubun bireye normatif etkisi denir. Yine yapılan deneysel çalışmalar gruptaki yerini sağlam gören kişilerin daha özgüvenli ve bağımsız davrandıklarını, gruptan dışlananların grubu takmadığını, grupta kendi yerini garanti görmeyen ama yer almak isteyenlerin grup normlarına daha çok uyduklarını göstermiştir.

Grubun tutum değişimine etkisi:

  • Bireylerdeki olası tutum değişikliklerine grubun iki yönlü etkisi olabilir. Eğer tutum değişikliği grup normlarına uygun yöndeyse tutum değişikliği kolay olacaktır. Aykırı yönde ise tutum değişikliğine grubun etkisinin olumsuz olacağı, zorlaştıracağı açıktır.

Grubun Bireyin Verimliliğine Etkisi:

  • Grupla birlikte çalışma genellikle motivasyon sağlamada ve rekabet duygusunu artırmakta böylece verimlilik artmaktadır.
  • Tabi bazen olumsuz etkisi de gözlenebilir: Sözlü sınavda normalde bildiği soruların cevaplarını hatırlayamayan kişinin durumu gibi…

Riski Girmedeki Cesaretlendirici Etkisi:

  • Grup halinde hareket edilmesi bireylerde daha riskli davranışları bile kolayca yapabilme, daha yüksek riskleri daha kolay göze alabilme yönünde bir etki eder. Neden:
  • Grubun ikna edici etkisi (Sen aslansın, sen yaparsın, sana yakışır…)
  • Sorumluluğun grup üyelerince paylaşılması (elle gelen düğün bayram…)
  • Gruptaki değerlerin etkisi (cesaretin ve cesurca davranışların övülmesi gibi…)

Liderlik

  • Lider, bir yarışma, bir etkinlik veya eylemde grubu yönlendiren kişiye lider denir. Liderlik ise belirli amaçları sorunsuz gerçekleştirebilmek için grubu organize ve motive eden, kollektif gayreti harekete geçirme statü ve rol etkinliğidir.
  • Hemen her grupta bir lider bulunur. Liderin ortaya çıkmasında hem kişilik özellikleri, hem de grubun özellikleri etkilidir. Grup içinde grup ihtiyaçlarına cevap verebilen kişiler belirginleşir ve lider haline gelir.

 

Liderler, tutumlarına göre yetkeci (otoriter) veya demokratik olarak ikiye ayrılır.

  • Otoriter lider,

Otoriter lider, tüm kararları kendisi alan ve karaları grup içinde tartışmasız olarak kabul gören liderdir. Lider olmadığında grup etkinliği ilk sorunlu durumda durur.

  • Demokratik liderlik

Demokratik liderlik ise grupla ilgili kararların tartışılarak alındığı liderlik tipidir. Bu liderlik tipinde lider o an olmasa bile grup işleyişini sürdürebilir.

  • Liderlik grup etkinliğinin verimli şekilde sürdürülmesi için gerekli.
  • Otoriter lider grubun başında bulunduğu sürece verimlilik daha yüksek oluyor.
  • Liderin etkililiği, onun nasıl bir insan olduğundan çok grup üyelerince nasıl algılandığına bağlı olarak değişiyor. Liderin grup üyelerince toplumun temel değerlerini benimsemiş, kişisel çıkarlarını grup çıkarlarına feda eden, hayatını bu amaçlara adamış bir insan olarak algılanması güçlü bir liderlik için gerekli. Yine bir liderde şu özelliklerin bulunması önemli:
  • Zekaca ileri ve uyumlu olma,
  • Hakim (dominant, başat) kişilik sahibi olma,
  • Erkeklik vasıflarına sahip olma,
  • Sosyal bakımdan duyarlı ve kavrayışlı olma.

 

Liderlik ile ilgili üç farklı model:

a) Etkileşimli Liderlik Modeli:

  • Grubun ihtiyaçlarını fark eden ve karşılayabilen kişi liderdir. Grup ihtiyaçları ile bireysel özelliklerin kesiştiği durumda liderlik ortaya çıkar.

b) Kişisel Liderlik Modeli:

  • Ortam ve grup önemli değildir, lider karaktere sahip olan kişi, hangi gruba girerse girsin, lider olur. (Doğuştan lider)

c) Ortamsal Liderlik Modeli:

  • Buna göre lideri ortam doğurur. Yani grupta işleri organize edecek bir kişiye ihtiyaç vardır ve o anda kim müsaitse o lider olur. Ekstra hiçbir özellik veya meziyet olmaksızın ortam ve şartlar lideri ortaya çıkartır.




Tutumlar

Tutum:

  • Tutum bireyin duygu, inanç ve davranışlarından oluşan ve diğer insanlar, olaylar ve nesnelere karşı belirli bir biçimlerde tepki vermesine neden olan eğilimlerdir.
  • Tutumlar yaşamlarımızı yönlendirmede ve davranışlarımızı açıklamada son derece önemlidir. Dereceleri farklı olmakla birlikte yaşamımızın hemen her alanında tutumlarımızın yönlendirici etkisini görmek mümkündür. Tuttuğumuz takım, oy verdiğimiz siyasi parti, kullandığımız şampuan v.b. Hemen hepsi bizim belli bir nesne, fikir, grup hakkındaki tutumlarımızın bir sonucudur.

 

Tutumun Bileşenleri (Öğeleri):

  • Tutumun bilişsel, duygusal ve davranışsal olmak üzere üç temel öğesi vardır ve bu öğeler arasında genellikle tutarlılık vardır.
  • Örneğin: Sigaranın sağlığa zararlı olduğunu bilme (bilişsel), sigaradan hoşlanmama (duygusal) ve sigara içmeme (davranışsal).

Tutumların Özellikleri:

Kuvvet dereceleri farklıdır:

  • Belirli bir diş macunu ile ilgili tutumumuz her zaman davranışa dönüşmeyebilir ve kolaylıkla değişebilirken, siyasi görüşlerimiz ve eylemlerimiz kolay kolay değişmez.

 

Tutumların bileşenleri arasında genellikle tutarlılık vardır, ancak bazen çelişebilir:

  • Sigaranın sağlığa zararlı olduğuna inanmaya rağmen bırakama…

 

Tutumlar her zaman davranışa dönüşmeyebilir:

  • X partisinin siyasal görüşlerini benimsemeye rağmen, seçim günü oy vermeye üşenme…

 

Oluşma ve değişmesinde aile, arkadaş çevresi ve kişisel deneyimler etkilidir:

  • Babası hayatında hiç sigara içmeyen gencin sigara içmemesi…

 

Zamanla değişebilir:

  • Belirli bir yaşa kadar siyasetle ilgilenmeyen ve hiç oy kullanmayan kişinin belirli bir yaştan sonra oy kullanmaya başlaması…

 

Tutumlar bir biriyle ilişkilidir:

  • Tuttuğu futbol takımı şikeden ceza aldı diye iktidar partisine oy vermeyen kişinin durumu…

 

Tutumların karmaşıklık derecesi birbirinden farklıdır:

  • X partisinin ideolojisini benimseyen kişinin o partinin liderini yetersizlikle eleştirmesi …

 

Davranışlar Üzerindeki Sosyal Etkiler Konu Testi

Yorum yaz

Kategoriler
E-Mail Aboneliği

E-Posta adresinizi aşağıdaki bölümden bültenimize ekleyerek yeni yazılarımızdan haberdar olabilirsiniz.