Kişilik ve Kişilik Kuramları

/ 17 Nisan 2018 / 329 views / yorumsuz

Kişilik ve Kişilik Kuramları

Kişilik

Bir insanı başkalarından ayıran, kalıtım ve çevre etkisiyle ortaya çıkan, duygu, düşünce ve davranış özelliklerinin tutarlı bütünüdür. Buna göre:

  • Her birey, kendisini diğer bireylerden ayıran özelliklere sahiptir.
  • Kişilik, çok çeşitli duygu, düşünce ve davranış özelliklerinden oluşur.
  • Kişilik, onu oluşturan öğelerin tutarlı bir bütünüdür.

Not:

  • “Kişilik” terimi günlük dilde çok çeşitli anlamlarda kullanılmaktadır. Bu da, terimin başka terimlerle karıştırılmasına yol açmaktadır. Örneğin, karakter ve mizaç (huy) terimleri sık sık kişilik anlamında kullanılmaktadır. Oysa:

Kişilik, hem karakteri hem de mizacı kapsar.

  • Ayrıca, bazı insanlar için “kişiliksiz” ifadesi kullanılmaktadır. Oysa:

Kişiliksiz insan olmaz; kişilik bozukluğu olan insan olabilir.

Karakter

Kişiliğin, daha çok sonradan eğitimle kazanılan daha çok ahlaki yanıdır.

Karakterin oluşumunda, insanın içinde yaşadığı çevrenin toplumsal değerleri ve ahlak kuralları rol oynar.

Kişi bu kuralları toplumsallaşma yoluyla öğrenir ve bazılarını özümseyerek karakterini oluşturur.

Örneğin, dürüst olmak, cömert olmak, başkalarının haklarına saygılı olmak v.b. birer karakter özelliğidir.




Mizaç (Huy)

Kişiliğin doğuştan getirilen ve daha çok fizyolojik yapıya dayanan yönüdür.

Mizaç üzerinde kalıtım kadar, sinir sistemi ve iç salgı bezlerinin de rolü vardır.

Mizaç, “yaradılış” veya “tabiat” kavramlarıyla da ifade edilmektedir.

Örneğin, çabuk öfkelenmek, duygusal olmak, sıkılgan olmak, bireylere göre değişen mizaç özellikleridir.

Benlik

İnsanın kendi kişiliğine ilişkin kanıları, kendini tanıma ve değerlendirme biçimidir. Bu bakımdan benlik, kişiliğin öznel yanını oluşturur.”Ben neyim?” sorusuna verilen kişisel cevaplar benlikle ilgilidir.

Kişiliğin Oluşmasında Rol Oynayan Faktörler

Kişiliğin oluşumunda rol oynayan faktörleri üç grupta toplamak mümkündür.

  1. Kalıtımsal faktörler
  2. İç salgı bezlerinin faaliyetleriyle ilgili faktörler
  3. Sosyal ve kültürel çevre

Kişiliğin biçimlenmesinde çevresel faktörlerin daha çok etkisi vardır. Bireyin içinde yaşadığı kültürdeki eğitim, aile yapısı, inanma biçimleri, ideolojik yapı ve hatta coğrafi çevre gibi birçok unsurun kişiliğin oluşumu üzerinde etkisi vardır.

Kişilik, Kişiliğin Ölçülmesi ve Bireysel Farklar Testi

Kişilik Kuramları

Kişiliğin gelişimini açıklayan çeşitli kuramlar vardır. Bu kuramların başlıcaları şunlardır:

1. Psikodinamik Kuram

Psikodinamik yaklaşımın öncüsü Freud’a göre, kişiliğin üç temel birimi vardır: id, ego ve süperego.

İd (ilkel benlik):

Kişiliğin doğuştan gelen yönüdür. Freud’un hayat ve ölüm içdürtüleri adını verdiği çatışma halindeki iki zıt gücün bulunduğu kısımdır. Hayat içdürtüsü kişiyi sürekli olarak haz verecek doygunluklar peşinden koşmaya zorlar. Ölüm içdürtüsü ise insanın, yıkıcı, yırtıcı eğilimlerinin kaynağıdır.

Ego (Benlik):

Kişiliğin, idi denetim altına alan yönüdür. Ego, id ve süperego arasında denge kurarak davranışların toplumca kabul edilebilir biçimde ortaya çıkmasını sağlar.

Süperego (Üst Benlik):

Kişiliğin gelişim sürecinde idin kayıtsız şartsız istekleri karşısına, süperegonun kesin yasakları çıkar. Çocuk bazı isteklerinin ayıp, uygunsuz olduğunu öğrenmeye başlar. Bu durum, kişiliğin yönetici gücü olan vicdan kavramının kazanılmasına yol açar.

Freud, bu yapının yaşamın ilk beş yılında oluştuğunu savunur. Kişilik gelişimi ise beş aşamadan geçilerek tamamlanır. Bu aşamaların yaşanmasında belirleyici olan temel faktör, “libido” adı verilen cinsel enerjidir. Bu enerji belli yaşlarda bedenin belli bölgelerinde yoğunlaşır. Örneğin, oral dönemde takıntılar geliştiren bir kişinin sigaraya bağımlılığının güçlü olması gibi…

Freud’un kişiliğin gelişiminde rol oynadığını savunduğu dönemler şunlardır:

Oral Dönem: Libidonun ağız bölgesinde yoğunlaştığı 0 – 1 yaş arasındaki dönemdir.

Anal Dönem: Libidonun anüs bölgesinde yoğunlaştığı 2 – 3 yaş arasındaki dönemdir.

Fallik Dönem: Libidonun cinsel organlara yoğunlaştığı, cinsiyetin fark edilmeye başlandığı 4 – 5 yaşları arasındaki dönemdir.

Latans (Örtük) Dönem: Libidonun belirgin bir yerde bulunmadığı, çocuğun kendini daha çok oyuna verdiği, 6 – 12 yaş arasındaki dönemdir.

Genital Dönem: Ergenlik çağının sonuna kadar süren bu dönemde kişiliğin oluşumu da tamamlanır.

2. Öğrenme Kuramı




Bu görüşün temsilcileri, kişiliğin öğrenme yoluyla kazanıldığını savunurlar.

İki önemli temsilcisi var: Skinner ve Bandura.

Skinner, kişilik özelliklerinin edimsel koşullanma yoluyla öğrenme ilkelerine göre kazanıldığını savunur. O’na göre, davranışların öğrenilip öğrenilmeyeceğini belirleyen ödül ve cezadır.

Albert Bandura‘ya göre, kişiliğin oluşumunda daha çok model alarak öğrenmenin rolü vardır.

3. Hümanist kuram

Bu görüşe göre insanın kişilik özellikleri toplumsal çevresi ve kişisel seçimlerinin etkisiyle oluşur.

İnsan, sosyal ve fizyolojik ihtiyaçlarını karşılayarak “kendini gerçekleştirmek” ister.

İnsanın kendini gerçekleştirmek amacıyla yaptığı davranışlar, kişiliğinin oluşumunda rol oynar.

İnsan, insan olduğunun ve ne olmak istediğinin farkındadır. Bu nedenle insan, kendi seçimlerini kendisi yapmalıdır.

Kişiliğin Ölçülmesi

Kişiliğin ölçülmesinde ve değerlendirilmesinde birtakım testlerden ve test dışı tekniklerden yararlanılır. İlk ünitede gördüğümüz, “görüşme” ve “vak’a incelemesi” teknikleri kişiliğin değerlendirilmesi amacıyla kullanılır.

Kişiliğin ölçülmesinde kullanılan testlerin en önemlileri ise şunlardır:

  • Derecelendirme Ölçekleri
  • Kağıt-Kalem Testleri
  • Projektif (Yansıtıcı) Testler
  • Kişilik Anketleri

Derecelendirme Ölçekleri:

Bireyin belirli özelliklere hangi derecede sahip olduğu, hiç sahip olmama ile tamamen sahip olma arasında değişen beş seçenekte belirtilir.

Kağıt-Kalem Testleri:

Kişinin neden hoşlandığını veya hoşlanmadığını, neyi tercih edip etmediğini ortaya çıkarmak amacıyla kullanılan testlerdir. Kısacası bu testler kişiliğin bir yönünü oluşturan ilgileri ölçmeye yarar.

Projektif (Yansıtıcı) Testler:

Kişilere, iç dünyalarını dışa yansıtacak resim, şekil v.b. uyarıcılar göstererek görüşlerini almaya dayalı testlerdir. En önemlileri Tematik Algı Testi ve Rorschach Testi’dir.

a. Tematik Algı Testi (T.A.T.):

Kartonlar üzerindeki çeşitli resimleri yorumlamaya dayanan bir testtir. Kişinin resme bakarak anlattığı öykünün, kendi iç dünyasını yansıttığı varsayılır.

b. Rorschach Testi:

On kart üzerindeki mürekkep lekelerini kişinin yorumlamasına dayanan bir testtir. Temel mantığı T.A.T.’ınkiyle aynıdır.

Kişilik Anketleri:

Bunların en önemlisi 566 cümleden oluşan Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri (MMPI)’dır. Testi cevaplayan kişi, kendine uyan ve uymayan cümleleri “doğru”, “yanlış” biçiminde işaretler.

Kişilik, Kişiliğin Ölçülmesi ve Bireysel Farklar Testi

Yorum yaz

Kategoriler
E-Mail Aboneliği

E-Posta adresinizi aşağıdaki bölümden bültenimize ekleyerek yeni yazılarımızdan haberdar olabilirsiniz.