Floransalı Mediciler Kimdir, Tarihteki Etkileri Nelerdir, Medici Hanedanı’nın yükselmesinde Osmanlı’nın Rolü Nedir?

/ 27 Ekim 2019 / / yorumsuz

Floransalı Mediciler Kimdir, Tarihteki Etkileri Nelerdir, Medici Hanedanı’nın yükselmesinde Osmanlı’nın Rolü Nedir?



Özellikle sanatseverlerin yakından bildikleri bir ailedir Mediciler.

Peki, Mediciler sanatın, sanatçıların niye hamisi oldu; sanata, sanatçıya neden değer verdi?

Floransalı Mediciler’in yıldızı 14. yüzyılda parladı. İpek ve kumaş ticaretinden çok para kazandılar; banka kurdular.

Giovanni di Bicci de Medici (1360–1429)  bankacılık işine giren ilk Medici oldu. Medici Bankası Avrupa’nın en başarılı ve saygın bankalarından biriydi. Dönemin Fransız tarihçisi Philippe de Commines’e göre, Medici Bankası sadece Avrupa değil, tüm dünyanın en karlı ve en zengin kuruluşuydu.

Mediciler zamanla Avrupa’daki bankaların kurumsallaşmalarının öncüsü haline geldiler.

Zamanla Vatikan’ın bankeri oldular.

Vatikan’ın bankeri olunca Papa çıkarmamak olmazdı; Papa X. Leo, Papa VII. Clement, Papa IV. Pius ve Papa XI. Leo Medici ailesinin üyesiydiler.

Medici Ailesinin Kaderini Değiştiren Olay ve Osmanlıların Rolü



Bunlar değil ama yaşadıkları bir olay Medici Ailesi’nin tarihini değiştirdiğini söyleyebiliriz.

Ve ilginçtir bu olayın sebebi Osmanlı’lardı…

Yıl:1439. Yer: Floransa

Ortodoks ve Katolik kiliselerinin önde gelen isimleri toplantı yapıyor.

Osmanlı’nın İstanbul kapılarına kadar dayanmasıyla zor durumda kalan Bizans Ortodoksları, Roma Katolik Kilisesi’nden destek arıyor.

Her ne kadar Bizans İmparatoru, ondört sene sonra Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethetmesiyle, bu toplantı sonucunda vaat edilen desteğin aslında hiç güvenilmez olduğunu anlasa da, Floransa bu toplantıdan büyük ticari, siyasi ve kültürel kazanç sağladı.

Medici Ailesi’nin dünya çapında yükselişini ve prestij kazanmasını sağlayan en önemli olay bu toplantıydı.

Şöyle ki:

Toplantı sırasında Floransa’ya gelen pekçok Yunan aliminin katılımıyla oluşan kültürel ortamda, klasik Yunan felsefesi, sanatı, tarihi ve yazılı metinlerine karşı büyük ilgi oluştu. Filozof Platon (Eflatun) ile ilgili aydınlanma konferanslarından çok etkilenen Cosimo de Medici (1389–1464) Floransa’da ilk Platon Akademisi’nin kurulmasına öncülük etti.  Villa Careggi’de 1462 yılında Floransa Akademisi kurulur. Platon Akademisi’nin İmparator Justinien tarafından kapatılmasından 900 yıl sonra Careggi’de yeniden hayat bulur. Platon’un eserlerini Yunanca’dan Latince’ye çevirilmesini sağladı.

Böylece Mediciler, Batı düşünce sisteminin/Batı zihniyetinin temellerinin atılmasında öncü oldu.

Bir örnek vermeliyim: Cosimo de Medici’nin kütüphanesi döneminde dünyanın en büyük kütüphanesiydi ve 100 yıl sonra yapılan Vatikan Kütüphanesi’ne model oldu.

Rönesansın Hamisi



Floransa Mediciler döneminde neden rönesansın beşiği haline geldi?

“Bir aile ortaya çıktı ve sanatı korudu, kolladı” gibi yüzeysel bir anlayışla bu tarihsel gelişmeyi kavrayabilir miyiz?

Ya da:

“Bir aile dönemin resimlerini, heykellerini alarak sanatçılara destek verdi” gibi basit açıklamalarla işin özünü anlayabilir miyiz?

Rönesans aydınlanmaydı.

Rönesans devrimdi.

Sadece sanatta devrim değildi.

Rönesans iktisadın, siyasetin ve kültürel hayatın köklü değişimiydi. Kilisenin hayatın merkezinden çıkarılmasıydı.

Soylular artık şatolarında yalıtılmışlık içinde değil, zenginliklerini gösterecek kent saraylarına taşınıyorlardı. Şövalyeler tarihe karışıyordu.

Yani mesele sadece resim, heykel almak; müze açmak değildi.

Anlatmak istediğimi daha iyi ifade edebilmek için bir örnek vermeliyim:

Bugün Floransa’nın Bargello Müzesi’nde sergilenen Donatello’nun Davud heykeli döneminin en çok tartışılan eseriydi. “Heykel” bile dememek gerekir; çünkü o dönemde heykeller sadece mimari süsleme veya taşıyıcı öğe olarak kullanılırdı.

Klasik Yunan anlayışla yapılmış Donatello’nun bu kusursuz, duygu yüklü, realist Davud heykeli muhafazakarların çok tepkisini çekti. Ancak Cosimo Medici bunlardan etkilenmedi ve heykeli tek başına sergilenmesine destek verdi.

Mediciler sanatçıların arayışlarına hep kanat gerdiler. Geçmişin tüm düşüncesiyle bağlarını kopararak yeni bir sanat yaratmayı amaçlamalara hamilik ettiler.

Perspektifin öncüsü sayabileceğimiz mimar Brunelleschi’ye de; ortaçağ ressamlarının hiç önemsemediği ışığı kullanan Piero della Francesca’ya da destek oldular.

O çağlarda halk sanatçıyı övmek istediğinde yapıtının eski eserlerden hiç de aşağı olmadığını belirtirdi. Yani değişim istenmezdi. Mediciler bu anlayışı yıktılar; devrimci sanatçıların yanında oldular.

Bu nedenle, katı ve alışılmış Bizans anlayışıyla/tarzıyla köprüleri atan, rönesansın müjdecisi ressam Giotto da Mediciler’in koruması altındaydı.

Bu nedenle, dini veya doğayı birebir anlatmak yerine buna estetik katan; ilk kez Hıristiyan söylenceleri dışında resim yapan Boticelli de Mediciler’in himayesindeydi.

İtalyancayı kullandığı için soylular ve aydınlar tarafından aşağılanan Dante’nin eserlerine övgüler dizdiler.

Batı Edebiyatı’nın en önemli kaynaklarından Homeros’un eserlerini yazılı hale getirdiler.

Michelangelo’dan Leonardo da Vinci’ye kadar sanat tarihinin dahileri Mediciler’in koruması altına girdiler. Bu devrimci sanatçılar Mediciler’in saraylarında yaşadılar, atölyelerinde ürettiler.

Nasıl olmuştu da, bunca büyük ustanın-dehanın hepsi aynı dönemde yetişmişti?

Sanatı toplumsal gelişmelerden ayrı düşünürseniz bunun yanıtını veremezsiniz.

Keşfetmek için yola çıkan ve bir kıtaya adını veren Amerigo Vespucci kimin himayesindeydi sanıyorsunuz; Mediciler’in!

“Dünya yuvarlak” dediği için kilise tarafından aforoz edilen Galileo Galile’yi Floransa’ya kimin davet ettiğini sanıyorsunuz; Mediciler’in!

Mediciler’in Avrupa, Yakın Doğu ve Alman manastırlarından nadir bulunan kitapları ve elyazmalarını tek tek toplamalarının bu gelişmelerle ilgisi yok mu sanıyorsunuz?

“İtalik” yazı tipini ya da modern el yazısının Mediciler sayesinde doğmasının sebebi nedir?

Ya da Avrupa’da porseleni ilk onların üretmesinin tüm bu devrimci hareketlerle ilgisi yok mu sanıyorsunuz?

Medicilerden Granduk Francesco I (1541–1587) kimya laboratuvarda deney yaparken ölmesi hep aynı anlayışın göstergesi değil midir?

Muhteşem Lorenzo Medici’nin (1449–1492)  Floransa Üniversitesi’ni niye kurduğunu düşünüyorsunuz?

Bilim rönesans sanatçılarının kaynağı oldu. Böylece soru sordular; bağnazlığı yıktılar.

Bu nedenledir ki, Mediciler deyince aklınıza sadece görsel sanatlar gelmesin. Mediciler’in bilim ve doğa tarihi adına destekledikleri çalışmalar bugün Palazzo Veccehio ve Uffuzi Sarayı’nda sergilenmektedir…

Floransa’yı karartan din adamı



Muhteşem Lorenzo Medici’nin son yıllarında Ferrara’dan gelen Dominik Papaz Savonarola Floransa’da vaazlarıyla hemen dikkat çekti.

Kadınlarla hemen hiç konuşmayan, eski yamalı kıyafetlerle gezen, tahta yatak üzerinde ince bir döşekte yatan, çok az yiyen bu sözde din adamı Floransalılar tarafından çok samimi bulundu.

Papaz, geleceği görebildiğine ve tanrının kendisi aracılığıyla dile geldiğine herkesi inandırdı. Vaazlarında özetle şöyle diyordu:

Florasanlılar İsa Peygamber dönemi sadeliğine dönmezler, Platon okuyup, lüks ve sefa içindeki ihtişamlı hayatlarına devam ederlerse, tanrı onları korkunç bir şekilde cezalandıracaktı.

Papazın tarzı ve sözleri çok etkileyiciydi. Boticelli gibi sanatçılar ve hatta tüm eleştiri oklarını yönettiği Muhteşem Lorenzo Medici bile korkup ona saygı duyuyordu.

Floransa halkının Papaz’dan korkup çekinmelerinin nedeni, o yıllarda yaşadıkları sıkıntılarla da ilgiliydi. Fransa Kralı VIII. Charles’in gittikçe İtalya’yı işgal etmesi bu korkuları artırıyordu. Yoksullaşan halk Papaz’ın kehanetlerinin gerçekleşeceğine inanıyordu. Onun önerdiği şekilde yaşamaya, oruçlar tutmaya, kadınları manastırlara kapatmaya başladılar.

Papaz’ın vaazları bazen o kadar etkili oldu ki, halk galeyena gelip Medici taraftarlarını öldürdü. Hatta bir dini tören sonucunda pek çok kitap, sanat eseri yakıldı.

Medici ailesi bu gelişmeler üzerine şehri terk etmek zorunda kaldı. Floransa yönetiminde artık Papaz Savonarola vardı.

Ancak halk sürekli konuşan Papaz’dan özel güçlerini ispat etmesini bekliyordu. Papaz ise bunu hep erteledi. Halk Papaz’ın sadece laf ürettiğini anladı. Ve zamanla vaazla karınlarının doymayacağını kavradı. İsyan etti ve Papaz’ı linç etti.

Mediciler Floransa’ya geri döndüler…

Bunları biliyor musunuz?



—Mediciler’in Floransa’daki görkemli iktidarları yaklaşık 400 yıl sürdü. Kuşkusuz bu iktidarları boyunca yenilgiler, sürgünler, ekonomik düşüşler yaşadılar. Bu düşüşlerden sanatçılar da etkilendi. Leonardo da Vinci Osmanlı Padişahı II. Beyazıd’a mektup yazarak hamiliğini istedi. Ancak mektupla birlikte gönderdiği Galata Köprüsü projesi teknik açıdan gerçekleşmesi imkansız bulunduğu için reddedildi.

Michelangelo Mediciler’in manevi evlatları gibiydi. Ancak 1505’de Papa ile arası açıldı. Korktu. Osmanlı’ya sığınmak istedi. Mektup yazdı. Ancak o sırada dostlarının araya girmesiyle Papa ile barıştı. İstanbul’a gitmekten vazgeçti. 1519’da ise Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlılar bu kez Michelangelo’yu İstanbul’a davet etti. Ancak o tarihte Michelangelo çok başarılı olmuştu; daveti kabul etmedi.

 Entelektüel Cosimo de Medici aynı zamanda iyi bir ticari zekaya sahipti. Floransa’da en yüksek vergiyi o ödüyordu. Ancak gizli hesapları ve şişirilmiş alacaklarıyla vergilendirilebilir gelirini olduğundan çok daha az gösteriyordu. (aktaranın notu: vergi kaçırma bütün kapitalist ve burjuvazi sınıfının ortak özelliği mi ne?)

—1491’de Santa Maria De Fiore katedralinin hala bir ön cephe kaplaması (Focade) yoktu. Focade tasarımı için düzenlenen yarışmaya Verrochio, Boticelli, Ghirlandaio, Flipp gibi ustalarla birlikte Muhteşem Lorenzo Medici de katıldı (bak sen, adam kendisi de sanatçıymış). Zor durumda kalan juri son kararı Lorenzo’ya bıraktı. Lorenzo da karar veremeyerek kararı erteledi. Sonuç olarak arada geçici çözümler bulunmakla birlikte cephe son halini 19.yy sonlarında yapılan mermer mozaik kaplamalarla aldı.

—Floransa, Avrupa’da yüzyıllarca festivalleri ve karnavallarıyla en ünlü şehirdi. Bu geleneksel törenlerin ilki Muhteşem Lorenzo Medici’nin evliliği sebebiyle yapıldı. Romalı soylu bir ailenin kızı olmasına rağmen, Floransa’nın dışından biriyle evlenmesi hoş karşılanmayan Lorenzo gerginliği azaltmak amacıyla düzenlettirdiği halka açık şenliklerle bu geleneği başlattı.

Ne kapıymış be, yapımı 50 yıl sürmüş, amma sonunda cennetin kapısı dedirtmiş!



—Floransa’da Giovanni Medici’nin jüride bulunduğu bir yarışma sonucunda S. Giovanni vaftizhanesinin (Baptistery) bronz kapılarının sanatçı Ghiberti’ye sipariş edildi. Kapı deyip geçmeyiniz; Ghiberti çalışmaya başladığında 23 yaşındaydı, bitirdiğinde ise 70’lerin ortasındaydı. Büyük sanatçı Michelangelo yıllar sonra bu kapıları gördüğünde, “bunlar ancak cennetin kapısı olabilir” diye hayranlığını dile getirdi.

—Ferdinando Medici (1610–1670) döneminde Floransa’nın ilk resmi resim sergisi ve serginin kataloğu yapıldı. 

—Mediciler’in en son grandükü Gian Gastone Medici’nin (1671–1737) ölümüyle miras eşi Anna Maria Luisa de Medici’ye kaldı. O da tüm herşeyi Floransa dışına çıkmaması şartıyla artık Medici ailesinden olmayan Floransa’ın yeni grandüküne bıraktı.

Kaynak: Odatv-SonerYalçın.  Ayrıca bakınız: Felsefetasi

Kategoriler
E-Mail Aboneliği

E-Posta adresinizi aşağıdaki bölümden bültenimize ekleyerek yeni yazılarımızdan haberdar olabilirsiniz.