Siyaset Felsefesi

/ 6 Haziran 2015 / / yorumsuz

Siyaset Felsefesi

Siyaset Felsefesinin Tanımı ve Konusu

  • Siyaset, yönetmek, işleri düzene koymak anlamlarına gelir.
  • Siyaset felsefesi, yönetimin ve toplum içerisinde yönetme işlevini yerine getiren devletin ve iktidarın kaynağını, meşruiyetini, gerekliliğini sorgulayan bir felsefe dalıdır.

Siyaset Felsefesinin Temel Kavramları

  • Birey, Toplum, Sivil Toplum
  • Devlet, İktidar, Meşruiyet
  • Egemenlik, Hak, Hukuk
  • Yasa, Bürokrasi, Rejim
  • Laiklik, Ütopya

Siyaset Felsefesinin Temel Soruları

  • Devlet gerekli midir?
  • İktidarın kaynağı nedir?
  • Egemenliği kullanma biçimleri nelerdir?
  • İktidarın meşruiyetinin ölçütü nedir?
  • Bürokrasi gerekli ve vazgeçilmez midir? Sakıncalı nelerdir?
  • Sivil toplum nedir?
  • Birey devlet ilişkisi nasıl olmalıdır?
  • İdeal bir devlet düzeni mümkün müdür?
  • İdeal devletin temel ilkesi ne olmalıdır?
  • Ütopyalar ne türden devlet tasarılarıdır?

İktidarın kaynağı nedir?




I.Korunma ihtiyacı:

Platon ve Aristoteles’in savunduğu fikirdir. Bireyler korunma ve güvenlik ihtiyacından dolayı iktidara (gücü elinde bulunduracak ve kendilerini iç ve dış tehlikelere karşı koruyacak bir otoriteye) ihtiyaç duyar.

II.Tanrı (Tanrısal İrade):

Özellikle ortaçağda benimsenen fikirdir. Skolastik dönem filozofları devleti Tanrı’nın yeryüzündeki temsilcisi, kudret eli gibi olarak tanımlamıştır. (Aquino’lu Thomas)

III.Ortak irade:

İnsanlar toplumda düzeni sağlamak ve işleri idare etmek üzere kendi aralarından iktidarı oluşturur. T. Hobbes, J. Locke ve J. J. Rousseau.

Meşruiyetin ölçütü nedir?

  • “İktidarın kaynağı nedir?” sorusuna verilen cevaplara paralel olarak “Meşruiyetin ölçütü nedir?” sorusuna da üç farklı şekilde cevap verilmiştir.

I.Korunma ihtiyacını karşılayan, toplumu iç ve dış tehdit ve tehlikelere karşı koruyan (koruyabilen) iktidar meşrudur.

II.Tanrı iradesine uygun davranan, Tanrısal emir ve yasakları toplumda egemen kılan iktidar meşrudur.

III.Ortak iradeyi temsil eden, toplumsal iradeye ve yasalara uygun icraatlar da bulunan iktidar meşrudur.

Egemenliğin kullanılış biçimleri nelerdir?

  • Geleneksel egemenlik: Egemenliğin halka değil, bir kişi veya soya özgü olduğu biçimdir. Krallık, emirlik v.b. Egemen, egemenliğini halktan almaz, doğuştan, babadan oğla devrederek geçer.
  • Karizmatik egemenlik: Başta Tanrısal lütuf ve inayete ulaştığına inanılan, insan üstü bazı özelliklere ve meziyetlere sahip olduğuna inanılan bir kişinin bulunduğu tarzdır. Karizma bazen de dinsel olmayan bir yorumla, başarılması güç işleri başaran kişilere atfedilir. Örneğin, Mustafa Kemal Atatürk.
  • Yasal ve rasyonel egemenlik: Egemenliğin seçimle iş başına gelen ve insan olmak bakımından diğer insanlarla eşit olan ve icraatları yasalara uygun olan ve yargı tarafından denetlenen kişilerce kullanıldığı biçimdir. Örnek: Demokratik toplumlarda egemenliğin kullanılışı.

Bireyin Temel Hakları Nelerdir?

  • Temel haklar; insanın doğuştan sahip olduğu dokunulamaz, vazgeçilemez haklarıdır. Günümüzde bireyin temel hak ve özgürlükleri yasalarca güvence altına alınmıştır. Temel haklar üç grupta toplanır.
  1. a) Kişisel Haklar (Koruyucu Haklar): Bireyi devletin ve toplumun gücüne karşı koruyan haklardır. Bu nedenle bu haklara “koruyucu haklar” denir. Örneğin; yaşama hakkı, kişi güvenliği, özel yaşamın gizliliği, konut dokunulmazlığı, din ve vicdan özgürlüğü, haberleşme ve düşünce özgürlüğü
  2. b) Toplumsal ve Ekonomik Haklar (İsteme Hakları): Kişisel haklara göre ikinci plandadır. Örneğin; ailenin korunması, eğitim-öğretim hakkı, çalışma ve sözleme özgürlüğü, sağlık hakkı, sosyal güvenlik hakkı ve mülkiyet hakkı
  3. c) Siyasal Haklar (Katılma Hakları): Seçme, seçilme ve siyasal etkinliklerde bulunma hakkı, siyasi parti kurma, partilere girme ve partilerden ayrılma hakkı, kamu hizmetine girme hakkı, dilekçe hakkı ve vatandaşlık hakkı gibi.

Bürokrasi Nedir ve Vazgeçilebilir mi?




  • Bürokrasi, devletin yaptığı yasaları yurttaşlar üzerinde uygulayan ve devletin yurttaşlarla iletişimini sağlayan memurlar sınıfıdır.

Ancak, bürokrasi, bazı sakıncaları nedeniyle eleştirilir. Sakıncaları:

  • İşler yavaş yürür.
  • Aşırı kırtasiyecilik gerektirir.
  • Zamanla seçilmiş siyasilerin karşısında bir güç olabilir.
  • Ayak sürüyerek çıkartılan yasaları ölü metinler haline getirebilir.

Yine de gereklidir. Yararları:

  • Yazılı ve belgeli iş yapma geleneğinin olması,
  • İş bölümünün olması,
  • Profesyonel kadroların bulunması nedeniyle gereklidir ve vazgeçilmezdir.

Sivil Toplum Nedir?

  • Devletin doğrudan egemenlik alanı dışında kalan ve bireylerin temel hak ve özgürlüklerini korumak, savunmak ve kullanmak için örgütlenebildikleri alanı ifade eder.
  • Sivil toplum dernekler, mesleki oda ve birlikler, sendikalar, vakıflar gibi bazı sivil toplum örgütleri ile var ve etkin olur.
  • Devletin ve hukukun sahip olduğu gibi yaptırım uygulama ve güç kullanma gibi yetkileri olmayan, ancak devlete ve devleti temsil eden kurumlara karşı kamuoyu oluşturarak baskı yapan, yasal temeli bulunan örgütlerdir.
  • Sivil toplum örgütleri, demokrasinin en temel unsurları ve toplumun demokratikleşme derecesini gösteren temel göstergelerdir.

Düzen – Karmaşa: Düzenin gerekliliği sorunu

Düzenin Gerekliliği ve Devlet Sorunu

  • Devletin gücü elinde bulunduranlarca bir sömürü aracına dönüştürülebilmesi olgusu, “Devlet gerekli midir?”, “Düzen gerekli midir?” sorusunun sorulmasına yol açmıştır.

Düzen gereksizdir:

  • Sofistler: Rölativizm (görecelikçilik).
  • Kinikler: Bilgeliği öne çıkartma ve topluma, toplumsal kurumlara (ve toplumsal bir kurum olarak devlete) karşı kayıtsız kalma fikri.
  • Stoacılar: Erdemin yasalarını devletin yasalarına tercih etme ve dünya vatandaşlığı fikri.
  • Anarşistler: Devletin doğal dengeleri bozduğu ve ezme ve sömürü aracı olduğu fikri.

Düzenin Gerekliliği ve Devlet Sorunu

Düzen (devlet) gereklidir:

  • Devlet gereklidir diyenler, devletin neliği konusunda birbirlerinden ayrılır ve gerekliliği farklı şekilde açıklarlar.

Devlet doğal bir varlıktır:

  • Platon’a göre devlet, tıpkı insan organizması gibi doğal bir varlıktır. İnsan bir mikro organizma, devlet ise bir makro organizmadır. İnsandaki gibi devlette de, bazı temel organlar (sosyal sınıflar) vardır. Bu organlar işlevlerini yerine getirdiğinde sağlıklı olmamız gibi, sosyal sınıflar da, işlevlerini yerine getirdiğinde toplum sağlıklı bir biçimde varlığını sürdürür ve gelişir.



–  Beslenme – Mide – İşçi ve çiftçi sınıfı – Ölçülülük

–  Korunma – İrade (kalp) – Asker sınıfı – Cesaret

–  Yönetim – Akıl – Kral (yönetici) – Bilgelik

Düzen (devlet) gereklidir:

Devlet yapay bir toplumsal kurumdur:

  • Devlet gerekli, ama yapay bir toplumsal kurumdur görüşü, “toplumsal sözleşme” kavramına dayanılarak savunulmuştur. Bu görüşü savunan filozoflar T. Hobbes, J. Locke ve J.J. Rousseau’dur.
  • Temelde üç filozof da insanların bir toplumsal sözleşme ile birbirlerine karşı güç kullanmamak ve güç kullanma yetkisini aralarından bir kişiye yönetimi devretmek üzere anlaşmasıyla devletin doğduğunu kabul eder.
  • Ancak insanların toplumsal sözleşmeye neden ihtiyaç duydukları ve devletin niteliği (yönetim biçimi) konularında birbirlerinden ayrılırlar:
  • Hobbes: İnsan insanın kurdudur – En iyi yönetim mutlakiyettir. (Hobbes’ta toplumsal sözleşme kavramı hakkında geniş bilgi için tıklayın!)
  • Locke ve Roussaea: İnsan zaten doğuştan iyi ve özgürdür – Devlet erkler ayrılığı prensibine dayalı demokratik bir devlet olmalıdır.

İdeal düzen mümkün müdür?

İdeal bir devlet düzeni mümkün değildir diyenler:

  • Devletin gerekliliğini de reddedenler: Ör. Sofistler, Anarşistler, Nihilistler…

İdeal bir devlet düzeni mümkündür diyenler:

  • İdeal bir devlet düzeni mümkündür diyenler bu düzenin dayanması gereken temel ilkenin ne olduğu konusunda ayrılırlar:
  • Özgürlük: Liberalizm (özgürlükçülük) – J. Locke, A. Smith ve J. S. Mill
  • Eşitlik: Sosyalizm (Toplumculuk) – St. Simon ve K. Marks.
  • Adalet: Sosyal hukuk devleti – J. Rawls.

Ütopyalar

  • Ütopya, “olmayan yer, olmayan ülke” anlamına gelir.
  • Ütopyalar istenen (olumlu) ve korku (olumsuz) ütopyaları olarak ikiye ayrılır:

İstenen (Olumlu) Ütopyalar:

  • Platon: İdeal Devlet
  • Farabi: Erdemli Toplum (El Medinet’ül Fazila)
  • Machiavelli: “Hükümdar”
  • F. Bacon: Yeni Atlantis
  • T. More: Ütopya
  • Campenella: Güneş Ülkesi

Olumsuz (Korku) Ütopyalar(ı):

  • A. Huxley “Cesur Yeni Dünya”
  • G. Orwel “1984”

Yorum yaz