Zeka, Tanımı, Ölçülmesi, Sınıflandırılması ve Çeşitleri

/ 13 Nisan 2018 / / yorumsuz

Zeka, AYT Psikoloji Konu Anlatımı

Zekanın tanımı

Zeka bir çok tanımı bulunan soyut bir kavramdır, farklı zeka tanımları:

  • Zekâ, alet yapma ve kullanma yeteneğidir.
  • Zekâ, çevreye ve yeni durumlara, uyma gücüdür.
  • Zekâ, problem çözme yetisidir.
  • Zekâ öğrenebilme yeteneğidir.
  • Düşünebilme yeteneğidir.

Zeka: Yeni karşılaşılan durumlarda ve sorunlar karşısında eski   deneyim ve bilgilerden de yararlanarak kavrama, çözüm   bulma ve uygulamadır.

  • Deneyim ve öğrenmelerden yararlanma,
  • Kavrama ve soyut düşünme,
  • Değişen durumlara uyum sağlama,
  • Problem çözebilme,
  • Uygulama, yapma ve alet kullanma

gibi yeteneklerin bütününden oluşan genel bir kapasite.

Kalıtım mı, çevre mi?




İnsan zekâsı, belli bir sınır içinde sabit kalır. Yani çocukken saptanan zekâ düzeyi, yetişkinlikte de aşağı yukarı aynıdır. Bununla birlikte kültür yönünden gelişmiş çevrelerin zekâyı olumlu yönde etkilediği gözlenmektedir. Kısaca söylersek zekânın belirleyicileri kalıtım ve çevredir. Ama bu belirleyiciliğin ölçüsünü kesin olarak vermek pek mümkün değildir. Genelde, zekâ üzerinde büyük oranda kalıtımın, çok daha düşük oranlarda da çevrenin ve rastlantıların rol oynadığı kabul edilir.

  • Kalıtım: % 75
  • Çevre ve eğitim: % 21
  • Diğer faktörler: % 4

Tek yumurta ikizlerinin kalıtımı birbirlerinin aynıdır. Doğumlarından itibaren farklı çevrelerde yetiştirilen tek yumurta ikizleri ile aynı evde yetiştirilen çift yumurta ikizlerinin zekâ puanları karşılaştırılmıştır. Değişik çevrelerde yetişseler bile kalıtımı aynı olan tek yumurta ikizlerinin zekâlarının aynı çevrede yetişip kalıtımları birbirinden farklı olan çift yumurta ikizlerinin zekâlarından daha çok birbirlerine benzediği ortaya çıkmıştır. Bir başka araştırmada ise bebekken evlat edinilen çocukların zekâları üvey ve biyolojik anne babalarının zekâları ile karşılaştırılmıştır. Bu çocukların zekâ puanlarının biyolojik anne babalarınkine daha çok benzediği görülmüştür.

Psikolog Goddard’ın Kallikak Ailesi Araştırması

Goddard, arşivlerden de yararlanarak,Kallikak ailesinin kuşaklar boyunca izlemiştir. Goddard’ın araştırma yapmak için bu ailenin kuşaklar boyunca izlemiştir. Goddard‘ın araştırma yapmak için bu aileyi seçmesinin nedeni, baba Kallikak ‘ın birlikte olduğu kadınların nitelikleri idi.

Baba Kallikak, farklı niteliklere sahip iki kadınla kurduğu ilişkiyle,birbirinden çok farklı nitelikler sahip iki kuşağın oluşmasına yol açmıştı. İzlenen ilk kuşak, baba Kallikak’ın akıllı,iyi yetişmiş bir kadınla olan evliliğinden olan toplam 446 torunluk bir kuşaktı. Bu kuşakta çok sayıda doktor,avukat gibi toplumca saygın olarak kabul edilen mesleklerden kişiler bulunmaktadır. Torunların hemen hepsi toplumda iyi bir yere sahip görünmekte idi. Kallikak ‘ın ,toplum içinde pek iyi olmayan ve düşük zekalı bir başka kadınla beraberliğinden olan 480 torunlu ikinci kuşakta ise; tam tersi bir görünüm ile karşılaşılmaktaydı. İkinci kuşağın eğitim düzeyi de birinci kuşağa oranla çok düşüktü.

Goddard, iki kuşak arasındaki bu dramatik farklılığı tümüyle kalıtımın etkisine bağlamaktadır. İyi anneden gelen çocukların olumlu, kötü anneden gelen çocukların olumsuz özelliklere sahip olduğunu öne sürerek; araştırmasını kalıtımlın gelişimdeki önemli rolünü ortaya koyan güçlü bir kanıt olarak göstermektedir.(Erden-Akman. 7.baskı s.25)

Zekanın Ölçülmesi

Zeka, zeka testleri ile ölçülür.

  • Testin geçerliliği: Neyi ölçmesi isteniyorsa onu ölçmesi gerekir. Örneğin: Zeka yerine özel yetenekleri ölçmemeli.
  • Testin güvenilirliği: Test her tekrarda aynı sonucu vermelidir. Aynı test, aynı kişiye uygulandığında farklı zamanlarda farklı sonuçlar vermemeli.
  • Testin standartizasyonu: Farklı kültürel ortamlarda hazırlanmış bir testi olduğu gibi alıp uygulamak hatalı sonuçlara yol açar.

Zeka Yaşının Formülü:

  • Zeka Yaşı: Testteki doğru cevap sayısına göre belirlenir.
  • Zeka bölümü: Zeka Yaşı / Takvim Yaşı X 100

Zekanın Ölçülmesinin Faydaları

–Kişinin güçlü ve zayıf yanlarını tanımak

–Uygun eğitim almasını sağlamak

–Uygun mesleklere yöneltmek

–Özel eğitim gerektirenleri belirlemek.

Zekanın Niceliksel Olarak Sınıflanması:

____SınıfıPuanıTanımıNüfusa Yüzdesi

  • Derin zekâ geriliği – 0-20 arası – İdiot  – %2
  • Ağır zekâ geriliği – 20-35 arası – Embesil  –  %3
  • Orta dereceli zekâ geriliği – 35-50 arası – Moron  –  %4
  • Hafif dereceli zekâ geriliği – 50-70 arası – Donuk  –  %5
  • Sınırda zekâ geriliği – 70-89 arası – Normal altı  –  %11
  • Ortalama ya da normal zekâ – 90-109 – Normal  –  %50
  • Parlak zekâ – 110-119 – Normal üstü  –  %15
  • Üstün zekâ – 120-139 – Üstün  –  %8
  • Üstün zekâ ya da deha – 140 ve üstü – Dahi  –  %2

Zeka Çeşitleri:

SÖZEL, GÖRSEL – MEKÂNSAL VE DUYGUSAL ZEKÂ

Sözel zekâ:

Dille yaptığımız her türlü çalışmayla ilgilidir. Düz yazı, şiir, rapor, mektup yazabilme, dinleyiciler önünde konuşma yapabilme, başkasını dinleyebilme, ne söylendiğini anlayabilme yeteneği sözel zekâ ile ilgilidir. Sözel zekânın temel özelliklerinin başında sözcüklerin sırasını ve anlamını  kavrayabilme gelir. Açıklama, öğretme, öğrenme ve sözcükler yoluyla espri yapma sözel zekânın bir başka özelliğidir. Ayrıca ikna edici konuşup yazabilme, hatırlayabilme ve çağrışım yapabilme de sözel zekânın başlıca özellikleridir.

Görsel-mekânsal zekâ:




Resimler, imgeler, şekiller ve çizgilerle düşünme, üç boyutlu nesneleri algılama ve akıl yürütme becerisidir. Bu zekâ yönü gelişmiş olan kimse çok hayal kurar, sanat ve projelerin görsel sunumundan hoşlanır. Okurken sözcüklerden çok resimlere ilgi duyar. Öğrenmede de daha çok video, film, bulmaca ve harita gibi malzemeden yararlanır. Kolaylıkla yön bulma becerisine sahiptir. Öğrendiklerini hatırlamada zihinsel resimleri kullanır. Bir objenin farklı açılardan duruşunu anlayıp zihninde canlandırabilir. Bilgilerini somut ve görsel sunumlara dönüştürür.

Duygusal zekâ:

İnsanın kendisine veya başkalarına ait duyguları anlama, sezinleme, yönetme ve yönlendirme yetisi, kapasitesi ya da becerisidir. Bu tanım çeşitli psikologlara göre değişmektedir. Bazı  psikologlar, duygusal zekânın zamanla azalıp artabilen bir yeti olduğunu savunurken bazıları onun sabit olduğunu ve değişmediğini öne sürmektedirler. Duygusal zekâ, belirli bir durumda ne hissettiğinin farkına varabilmeyi ve bu duygularla başa çıkabilmeyi sağlar. Duygusal zekâsı gelişmiş kişiler kendilerini motive edip duygularını belli bir amaca yöneltebilirler. Başkalarının duygularını fark edip empati kurabilirler. Diğer insanlarla olan ilişkilerini başarıyla yürütebilirler.

Bir deha örneği Leonardo da Vinci için tıklayın!

Yorum yaz